Świadectwo Przejęcia w orzecznictwie SN

Bar­dzo cie­kawy wyrok wydał w zeszłym roku Sąd Naj­wyż­szy roz­pa­tru­jąc skargę kasa­cyjną w wooden-judge-hammer-in-law-office-picjumbo-comspra­wie doty­czą­cej jed­nego ze sta­dio­nów pod EURO 2012 (Wyrok Sądu Naj­wyż­szego z 13 wrze­śnia 2017 r., Sygn. akt IV CSK 578/16, www.sn.pl). Jedną z klu­czo­wych kwe­stii w wyroku były roz­wa­ża­nia sądu na temat zna­cze­nia Świa­dec­twa Prze­ję­cia o któ­rym mowa w klau­zuli 10.1 WK FIDIC. SN odniósł się także do nur­tu­ją­cego wszyst­kich, któ­rzy mają do czy­nie­nia z WK FIDIC pyta­nia: czy Świa­dec­two Prze­ję­cia jest sub­sty­tu­tem pro­to­kołu odbioru koń­co­wego robót. Poni­żej przed­sta­wiam obszerne frag­menty uza­sad­nie­nia orze­cze­nia SN, wytłusz­cza­jąc w mojej oce­nie naj­cie­kaw­sze wersy.


Godzi się zauwa­żyć, że warunki kon­trak­towe FIDIC, do któ­rych odwo­łuje się skar­żący upa­tru­jąc w wyda­niu świa­dec­twa prze­ję­cia potwier­dze­nia odbioru, a samo prze­ję­cie – za odpo­wied­nik odbioru robót w rozu­mie­niu kodeksu cywil­nego i prawa budow­la­nego nie zastę­pują prze­pi­sów kodeksu cywil­nego i prawa budow­la­nego. W klau­zu­lach 1.4 i 1.13 warun­ków kon­trak­to­wych FIDIC pod­kre­ślono, że pra­wem wła­ści­wym dla kon­traktu jest prawo kraju i prawo lokalne wła­ściwe miej­scu reali­za­cji przed­miotu kon­traktu. W wielu innych klau­zu­lach pod­kre­śla się koniecz­ność prze­strze­ga­nia prawa, zasad współ­ży­cia spo­łecz­nego i oby­cza­jów wła­ści­wych miej­scu reali­za­cji kontraktu.

 

Warunki kon­trak­towe FIDIC to powszech­nie uznane mię­dzy­na­ro­dowe stan­dardy – wzorce kon­trak­towe umów o prace pro­jek­towe lub roboty budow­lane – opra­co­wy­wane przez Mię­dzy­na­ro­dową Fede­ra­cję Inży­nie­rów Kon­sul­tan­tów FIDIC (Fédéra­tion Inter­na­tio­nale des Ingénieurs-Conseils). Opi­sują one prze­bieg inwe­sty­cji budow­la­nych opar­tych na wza­jem­nych obo­wiąz­kach i rela­cjach zama­wia­ją­cego jako inwe­stora, wyko­nawcy jako reali­zu­ją­cego budowę oraz inży­niera kon­traktu jako admi­ni­stra­tora przed­się­wzię­cia. W przy­padku przy­ję­cia dla reali­za­cji kon­traktu warun­ków FIDIC oraz warun­ków szcze­gó­ło­wych, to stają się one inte­gralną czę­ścią umowy, a ich posta­no­wie­nia stają się wią­żące dla zamawiającego/inwestora oraz wyko­nawcy. Tym samym dla oceny czy zamó­wie­nie zostało wyko­nane w spo­sób pra­wi­dłowy należy sto­so­wać – w zakre­sie braku sprzecz­no­ści z powszech­nie obo­wią­zu­ją­cymi prze­pi­sami prawa kra­jo­wego – klau­zule warun­ków kon­trak­to­wych FIDIC.

 

Odno­śnie do twier­dze­nia skar­żą­cego, że świa­dec­two prze­ję­cia z dnia 18 lipca 2011 r. powinno być uznane za odpo­wied­nik pro­to­kołu odbioru robót, a zobo­wią­za­nie wyni­ka­jące z umowy z dnia 10 kwiet­nia 2009 r. za wyko­nane trzeba zauwa­żyć, iż w piśmien­nic­twie wska­zuje się na koniecz­ność roz­gra­ni­cze­nia wystę­pu­ją­cej w warun­kach kon­trak­to­wych FIDIC insty­tu­cji „prze­ję­cia” (taking over), która ma swoje źró­dło w com­mon law, od „odbioru robót” (accep­tance) w rozu­mie­niu prawa cywil­nego. Insty­tu­cja ta wystę­puje w pol­skim pra­wie cywil­nym (art. 643 k.c.), a także np. w pra­wie nie­miec­kim (§ 640 k.c. niem.) czy w pra­wie fran­cu­skim (art. 1792-6 k.c. franc.). Wska­zuje się przy tym na róż­nice mię­dzy praw­nymi skut­kami tych zda­rzeń. Doko­na­nie odbioru robót powo­duje bowiem, że zobo­wią­za­nie uznaje się za wyko­nane, a wszyst­kie cię­żary i korzy­ści oraz nie­bez­pie­czeń­stwo przy­pad­ko­wej utraty lub uszko­dze­nia przed­miotu odbioru prze­cho­dzą na inwe­stora. Od tej daty liczy się ter­miny rękojmi i przedaw­nie­nia rosz­czeń. Według zaś warun­ków FIDIC, zgod­nie z tre­ścią klau­zuli 11.9 [Świa­dec­two Wyko­na­nia], zobo­wią­za­nie wyko­nawcy uznaje się za wyko­nane z chwilą wysta­wie­nia innego cer­ty­fi­katu – świa­dec­twa wyko­na­nia (Per­for­mance Cer­ti­fi­cate), które wysta­wia się dopiero po upły­wie okresu zgła­sza­nia wad (Defect Noti­fi­ca­tion Period). Nato­miast wyda­nie świa­dec­twa prze­ję­cia pozwala zama­wia­ją­cemu jedy­nie na prze­ję­cie przed­miotu umowy w posia­da­nie i umoż­li­wia mu jego uży­wa­nie, a wyko­nawcy daje prawo opusz­cze­nia terenu budowy.

 

Skład Sądu Naj­wyż­szego roz­po­zna­jący skargę kasa­cyjną przy­chyla się do poglądu, zgod­nie z któ­rym w świa­dec­twie prze­ję­cia wska­zy­wana jest data ukoń­cze­nia robót. W tym miej­scu zauwa­żyć należy, że wysta­wie­nie przez inży­niera kon­traktu świa­dec­twa prze­ję­cia ma, podob­nie jak pro­to­kół odbioru, cha­rak­ter akcep­tu­jący. Inży­nier nie ma bowiem obo­wiązku wysta­wie­nia takiego doku­mentu, pomimo zło­że­nia sto­sow­nego wnio­sku przez wyko­nawcę, jeżeli stan reali­za­cji robót unie­moż­li­wia jego wyda­nie. W takim przy­padku inży­nie­rowi przy­słu­guje prawo do odrzu­ce­nia wnio­sku o wyda­nie tego doku­mentu połą­czone ze wska­za­niem przy­czyn i okre­śle­niem robót, któ­rych wyko­na­nie przez wyko­nawcę jest wyma­gane do wysta­wie­nia świa­dec­twa prze­ję­cia. Ponadto wyda­nie tego doku­mentu poprze­dza prze­pro­wa­dze­nie uda­nych prób koń­co­wych, które obej­mują próby przed­od­bio­rowe, próby odbio­rowe, oraz eks­plo­ata­cję próbną włącz­nie z pró­bami wydaj­no­ści w celu zade­mon­stro­wa­nia, że roboty odpo­wia­dają kry­te­riom spre­cy­zo­wa­nym w wyma­ga­niach zama­wia­ją­cego i w wyka­zie gwa­ran­cji (klau­zula 9.1). Wyda­nie świa­dec­twa prze­ję­cia poprze­dza prze­ka­za­nie inży­nie­rowi kon­traktu doku­men­ta­cji powy­ko­naw­czej (klau­zula 5.6). Na uwagę zasłu­guje rów­nież oko­licz­ność, że wysta­wie­nie świa­dec­twa prze­ję­cia koń­czy okres czasu na ukoń­cze­nie robót w rozu­mie­niu klau­zuli 8.2 warun­ków kon­trak­to­wych. Nadto świa­dec­two prze­ję­cia pozwala zama­wia­ją­cemu na prze­ję­cie przed­miotu odbioru w posia­da­nie i umoż­li­wia mu jego uży­wa­nie, zgod­nie z zało­żo­nym celem. Należy zwró­cić uwagę, że Wyko­nawca reali­zu­jący kon­trakt w opar­ciu o warunki kon­trak­towe FIDIC (podob­nie jak przy pro­to­kole odbioru) zyskuje z wyda­niem świa­dec­twa prze­ję­cia pod­stawę do żąda­nia wyna­gro­dze­nia od zama­wia­ją­cego potwier­dzo­nego świa­dec­twem płat­no­ści (klau­zula 14). W ciągu bowiem 84 dni po otrzy­ma­niu świa­dec­twa prze­ję­cia wyko­nawca wysta­wia tzw. oświad­cze­nie po ukoń­cze­niu wraz z wnio­skiem o płat­ność (klau­zula 14.10).

 

Ponadto wysta­wie­nie świa­dec­twa prze­ję­cia roz­po­czyna bieg kolej­nego etapu w pro­ce­sie budow­la­nym na grun­cie FIDIC, tj. okresu zgła­sza­nia wad, sta­no­wią­cego odpo­wied­nik okresu gwa­ran­cji udzie­la­nej przez wyko­nawcę. W okre­sie tym zgła­sza się i usuwa usterki i wady, które wyko­nawca ma obo­wią­zek usu­nąć (klau­zula 11). Co istotne, w okre­sie tym, zgod­nie z wolą stron wyra­żoną w świe­tle klau­zuli 11.1, wyko­nuje się też drobne zale­głe prace i usuwa wady wska­zane w świa­dec­twie prze­ję­cia. Prace te są wyko­ny­wane przed upły­wem okresu zgła­sza­nia wad, w ciągu takiego roz­sąd­nego czasu jaki jest pole­cony przez inży­niera. Z czyn­no­ści wyko­na­nia drob­nych zale­głych prac i usu­nię­cia uste­rek ujaw­nio­nych w świa­dec­twie prze­ję­cia nie spo­rzą­dza się odręb­nego pro­to­kołu. Na grun­cie warun­ków kon­trak­to­wych FIDIC zgod­nie z klau­zulą 11.9 zobo­wią­za­nia wyko­nawcy zostaną uznane za wyko­nane dopiero z chwilą wysta­wie­nia świa­dec­twa wyko­na­nia. Dopiero ten doku­ment uwa­żany jest za akcep­ta­cję robót, jako wła­ści­wie wyko­na­nych. Świa­dec­two wyko­na­nia, jak już wska­zano, jest wysta­wiane dopiero po upły­wie okresu zgła­sza­nia wad, z reguły kil­ku­let­nim, który roz­po­czyna się wyda­niem świa­dec­twa prze­ję­cia. Okres zgła­sza­nia wad jest zaś odpo­wied­ni­kiem okresu udzie­lo­nej gwa­ran­cji jako­ści. Świa­dec­two wyko­na­nia jako doku­ment wysta­wiany po upły­wie okresu zgła­sza­nia wad odnosi się przede wszyst­kim do wyda­rzeń z tego okresu.

 

Ana­liza przy­to­czo­nych klau­zul warun­ków kon­trak­to­wych FIDIC pro­wa­dzi do wnio­sku, iż spo­sób doku­men­to­wa­nia przez strony reali­za­cji poszcze­gól­nych eta­pów pro­cesu budow­la­nego w spo­sób istotny różni się od sto­so­wa­nego w prak­tyce doku­men­to­wa­nia za pomocą pro­to­kołu odbioru. Nie­mniej, cechy świa­dec­twa prze­ję­cia tj. umoż­li­wie­nie prze­ję­cia przed­miotu odbioru w posia­da­nie i jego uży­wa­nie przez inwe­stora, zgod­nie z zało­żo­nym celem, prze­ka­za­nie doku­men­ta­cji powy­ko­naw­czej, pozy­tywne ukoń­cze­nie prób, wyma­gal­ność rosz­cze­nia o wyna­gro­dze­nie, roz­po­czę­cie okresu zgła­sza­nia wad, świad­czą o jego podo­bień­stwie do pro­to­kołu odbioru. Ponadto, cha­rak­te­ry­styczną cechą pro­ce­dur FIDIC jest po pierw­sze prze­nie­sie­nie do okresu zgła­sza­nia wad fazy wyko­na­nia drob­nych zale­głych prac, a po dru­gie brak doku­mentu potwier­dza­ją­cego bez­u­ster­kowy odbiór robót, który mógłby rów­nież potwier­dzać, że zostały wyko­nane drobne zale­głe prace ujaw­nione w świa­dec­twie prze­ję­cia. Należy zatem stwier­dzić, że świa­dec­two prze­ję­cia może być uznane za doku­ment potwier­dza­jący zakoń­cze­nie robót i ich pra­wi­dłowe wyko­na­nie, zgod­nie z zasa­dami sztuki budow­la­nej jako odpo­wied­nik pro­to­kołu odbioru, jeśli strony na zasa­dzie swo­body umów wyra­żo­nej w art. 353’1 k.c. prze­nio­sły do okresu zgła­sza­nia wad etap wyko­na­nia drob­nych zale­głych prac i usu­nię­cia drob­nych wad uzna­jąc, że nie stoi to na prze­szko­dzie prze­ję­ciu obiektu do eks­plo­ata­cji i zapłaty wyna­gro­dze­nia. Takie zna­cze­nie świa­dec­twu należy przy­pi­sać, uwzględ­nia­jąc w szcze­gól­no­ści cel wyda­nia tego doku­mentu wyni­ka­jący z klau­zuli 10.1 warun­ków kon­trak­to­wych FIDIC, tj. iż celem tego doku­mentu jest potwier­dze­nie, iż roboty zostały wyko­nane zgod­nie z kon­trak­tem (klau­zula wymaga, aby zama­wia­jący przy­jął roboty, gdy zostaną ukoń­czone zgod­nie z kontraktem).

 

Powyż­sze roz­wa­ża­nia pro­wa­dzą przeto do wnio­sku, że świa­dec­two przy­ję­cia może być uznane za odpo­wied­nik pro­to­kołu odbioru, w wypadku, gdyby strony trak­to­wały ten doku­ment jako odpo­wied­nik koń­co­wego pro­to­kołu odbioru robót, który spo­rzą­dza się po zakoń­cze­niu danej roboty. Nie­po­dobna więc wyklu­czyć, a czego dosta­tecz­nie nie roz­wa­żył Sąd Ape­la­cyjny, że przed­miot kon­traktu został w dniu 18 lipca 2011 r. ode­brany przez pozwaną Gminę na pod­sta­wie świa­dec­twa prze­ję­cia. Tego dnia uzy­skane zostało pozwo­le­nie na użyt­ko­wa­nie wybu­do­wa­nego obiektu – sta­dionu pił­kar­skiego, co wynika z tre­ści świa­dec­twa prze­ję­cia. W doku­men­cie tym wska­zano wpraw­dzie na drobne zale­głe prace i wady, które zostały następ­nie objęte anek­sem nr 2 do kon­traktu i wyszcze­gól­nione w załącz­niku nr 2 do aneksu, nie­mniej jed­nak ist­nie­nie tych zale­głych prac i wad nie ozna­cza, że kon­trakt nie został wyko­nany. Usu­wa­nie uste­rek bowiem, uwzględ­nia­jąc spe­cy­fikę robót budow­la­nych, jest nor­malną prak­tyką po doko­na­niu odbioru i nie ozna­cza nie­na­le­ży­tego wyko­na­nia ode­bra­nej roboty.

 

W wypadku, gdy strony umó­wiły się o wyko­na­nie okre­ślo­nego obiektu budow­la­nego, to upraw­niony jest pogląd, że od chwili odbioru całego obiektu wyko­nawca speł­nił swoje świad­cze­nie wobec zama­wia­ją­cego (inwe­stora). Odbiór koń­cowy robót potwier­dza wyko­na­nie kon­traktu z nie­istot­nymi wadami i jed­no­cze­sną aktu­ali­za­cją upraw­nień inwe­stora z tytułu rękojmi lub gwa­ran­cji. Rację zaś ma skar­żący, kiedy twier­dzi, że o nie­istot­no­ści zale­głych prac i wad może świad­czyć użyt­ko­wa­nie sta­dionu pił­kar­skiego przez okres pra­wie dwóch lat, licząc od wyda­nia świa­dec­twa prze­ję­cia do „czę­ścio­wego odstą­pie­nia od umowy”, łącz­nie z prze­pro­wa­dze­niem licz­nych imprez spor­to­wych, w tym roz­gry­wek UEFA EURO 2012 r.

 

Komen­ta­rza wymaga, że SN nie sto­suje tu sfor­mu­ło­wań osta­tecz­nie prze­są­dza­ją­cych ocenę stanu fak­tycz­nego, bowiem sprawa została prze­ka­zana do ponow­nego roz­po­zna­nia. Nie mniej jed­nak Sąd skła­nia się wyraź­nie w kie­runku uzna­nia, że Świa­dec­two Prze­ję­cia jest w przy­padku umowy reali­zo­wa­nej w opar­ciu o WK FIDIC odpo­wied­ni­kiem pro­to­kołu odbioru, ze wszyst­kimi kon­se­kwen­cjami praw­nymi. Z dru­giej strony SN wska­zuje także na potrzebę oceny kon­kret­nej sprawy i ana­lizy stanu fak­tycz­nego w opar­ciu o rze­czy­wi­stą wolę stron umowy. Co można zro­bić pro­fi­lak­tycz­nie w takiej spra­wie. Napi­sać pro­to­kół odbioru. Pole­cam mój wpis z 23 kwiet­nia 2015 r. Co z Pro­to­ko­łem odbioru?.

 


Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>